Noodoproep:
woensdag 29 oktober 2008
Brussel, 28 oktober 2008 – De wereld stevent af op een ernstige milieucrisis, omdat de druk die de mens op de Aarde uitoefent door zijn manier van produceren, consumeren en afval genereren bijna één derde hoger ligt dan wat de planeet aankan. Als wat wij vragen van de Aarde aan hetzelfde tempo blijft groeien, dan zullen we tegen het midden van de jaren 2030 twee planeten nodig hebben om onze levensstijl te kunnen aanhouden. De huidige kredietcrisis zal dan maar klein bier zijn bij de milieucrisis die eraan dreigt te komen. Maar het is nog niet te laat. We kunnen perfect leven binnen de beperkingen van onze planeet en toch voldoende welzijn creëren. Dat zijn de belangrijkste conclusies uit het Living Planet Report 2008 van natuurbehoudsorganisatie WWF.Gevolgen van milieucrisis veel erger
“Met het milieu doen we net hetzelfde als wat de financiële instellingen hebben gedaan op economisch vlak: we willen zo snel mogelijk voldoening en kijken helemaal niet naar de gevolgen op langere termijn,” zegt Sabien Leemans, coördinator van het voetafdrukprogramma van WWF. “Maar er is één verschil: de gevolgen van de wereldwijde milieucrisis zullen veel erger zijn dan de huidige economische crisis. De ecologische crisis is het gevolg van de onderwaardering van de milieu-activa. Nochtans zijn die laatste net de basis van alle leven op Aarde. De logica waarin de consumptie van grondstoffen onbeperkt kan groeien in een beperkte wereld, is tegen zijn grenzen aangebotst.” De klimaatverandering en de wereldwijde voedselcrisis zijn maar enkele van de gevolgen die eraan komen.
Voetafdruk stijgt, biodiversiteit daalt
Het Living Planet Report geeft om de twee jaar een stand van zaken van de Aarde via verschillende parameters. Uit de Living Planet Index blijkt dat de 5.000 populaties van ruim 1.600 onderzochte diersoorten sinds 1970 gemiddeld met 30 procent achteruitgegaan zijn. Langs de andere kant blijft de ecologische voetafdruk van de mens, de oppervlakte die nodig is om al onze grondstoffen te produceren en ons afval te verwerken, maar stijgen. Gemiddeld heeft elke mens op dit moment 2,7 hectare nodig, terwijl elk van ons eigenlijk maar 2,1 ha ter beschikking heeft. Daarbovenop komt nog eens het enorme verbruik van water. De globale beschikbare zoetwatervoorraden komen wereldwijd meer en meer onder druk te staan door de toenemende vraag naar waterintensieve producten zoals vlees, zuivel, suiker en katoen. Voor de productie van een katoenen t-shirt bijvoorbeeld is bijna 3.000 liter water nodig. Momenteel hebben al zo’n 50 landen te kampen met ernstige of matige watertekorten. Als gevolg van de klimaatverandering wordt verwacht dat het aantal mensen dat het hele jaar door of in sommige periodes niet genoeg water heeft, gevoelig zal stijgen.
Wat met België?
België blijft net als de meeste andere westerse landen een slechte leerling. De Belgische voetafdruk is sinds 1961 bijna verdubbeld (+87 %) tot 5,1 ha, vooral als gevolg van een stijging van de CO2-uitstoot. 5,1 ha is bijna vijf keer zoveel als de beschikbare biocapaciteit per Belg (1,1 ha). Meestal wordt een overmatig grote ecologische voetafdruk gerechtvaardigd met het argument dat economische groei niet mogelijk is zonder een evenredige stijging van de ecologische voetafdruk. Nochtans kan het anders. Duitsland bijvoorbeeld is erin geslaagd om sinds de jaren ‘80 zijn ecologische voetafdruk te verkleinen terwijl zijn BBP verder bleef toenemen. En ook al blijft de ecologische voetafdruk van Duitsland veel te groot, het is zonder twijfel dankzij de invoering van milieumaatregelen die verder gaan en die sneller ingevoerd zijn dan in België, dat ons buurland zijn voetafdruk heeft kunnen laten dalen.
West-Europese afhankelijkheid risicovol
De dichtbevolkte landen van West-Europa, waaronder dus ook België, zitten met hun grote ecologische voetafdruk in een onhoudbare situatie. Ze zijn afhankelijk van de rijkdommen uit de rest van de wereld om in hun levenswijze te voorzien. “We ondersteunen onze huidige levensstijl en onze economische groei door te putten uit het ecologisch kapitaal van andere delen van de wereld. Paradoxaal genoeg hebben de mensen die leven in deze landen waar heel wat hernieuwbare grondstoffen zijn, maar beperkte toegang tot deze grondstoffen, en hebben ze ook een zeer kleine voetafdruk. We kunnen deze situatie alleen maar aanhouden zolang we de economische en politieke macht hebben om deze situatie op te leggen aan andere landen. Op die manier is deze situatie waarbij we afhankelijk zijn van invoer niet alleen onrechtvaardig, maar ze is ook een risico,” stelt Sabien Leemans vast.
Oplossingen bestaan
Het goede nieuws is dat het mogelijk is om de milieucrisis op te lossen. Als de nodige beslissingen genomen worden en snel uitgevoerd worden, dan kunnen ze belangrijke hefboomeffecten hebben. Voor de belangrijkste uitdaging bijvoorbeeld, de klimaatverandering, kan een combinatie van energie-efficiëntie en hernieuwbare energie voldoen aan de voorspelde energievraag in 2050 en tegelijkertijd de uitstoot van broeikasgassen met 60 tot 80 procent terugdringen. “Als de mens echt wil, dan kunnen we binnen de limieten van één planeet leven, en er tegelijkertijd voor zorgen dat de mens voldoende welzijn heeft én dat de ecosystemen waarvan we afhankelijk zijn, blijven voortbestaan,” besluit Sabien Leemans.
Voetafdruk naast BBP
De huidige financiële crisis heeft het failliet aangetoond van het dogma van de groei van het BBP. Het dogma waarin economische groei bekeken wordt als de enige manier om zich te “ontwikkelen” of “vooruitgang te boeken”, heeft ervoor gezorgd dat we nu veel meer verbruiken dan wat de Aarde ons kan leveren. Nochtans is een onbeperkte groei in een beperkte wereld onmogelijk. Om deze beperkingen te meten en het dogma van de groei van het BBP te verlaten, hebben we nieuwe indicatoren nodig zoals de ecologische voetafdruk. In het Chinees wordt crisis geschreven met twee karakters: “gevaar” en “kans”. Het is aan ons om in deze crisis niet langer alleen een gevaar te zien, maar wel een kans om een duurzame wereld op te bouwen.
Het rapport is hier beschikbaar
Opmerkingen
